Publieke prijsvraag

  • Flexibiliteit en ruimte voor het creatieve proces
  • Transparant en effectief
  • Bepalen van de prijs
  • Selectie
  • Samenstellen van de jury

E.    Risico’s van het instrument publieke prijsvraag

Inzet van het instrument publieke prijsvraag brengt verschillende risico’s met zich mee. Deze risico’s zijn verschillend van aard: sommige zijn politiek, andere juist economisch of juridisch. De belangrijkste risico’s worden hier toegelicht.

Tussentijdse wijzigingen en politieke inmenging

De procedure, voorwaarden en selectiecriteria van een publieke prijsvraag moeten bij aanvang bekend zijn en vaststaan. De status van het advies van de jury mag bijvoorbeeld niet anders zijn, dan zoals die in de procedure is vastgelegd. De rangorde uit het juryrapport kan dus niet zomaar worden aangepast. Ook andere tussentijdse wijzigingen in de procedure zijn meestal in strijd met het transparantie- en gelijkheidsbeginsel.

Desondanks komt het in de praktijk regelmatig voor dat overheidsorganisaties in de voorwaarden van hun prijsvragen allerlei voorbehouden opnemen. Er kan dan (politieke) druk worden uitgeoefend om de procedure of de resultaten te veranderen. Dit creëert een risico op imagoschade: de overheidsorganisatie verandert de regels tijdens het spel – of zelfs na afloop! Daarnaast is de kans groot dat de overheidsorganisatie hierdoor in strijd handelt met het aanbestedings-, subsidie- en/of staatssteunrecht. Denk ook aan het tussentijds afbreken van de prijsvraag: wie draagt daarvan de eventuele lasten?

Om deze risico’s te verkleinen is een breed draagvlak binnen de betrokken overheidsorganisaties en hun organen van belang. Leg de procedure vooraf ter goedkeuring aan hen voor en zorg dat duidelijk is wat de rol van de betrokken organen is, met name als het gaat om het bepalen van de winnaar van de prijsvraag. Zie hierover ook het stappenplan voor het gebruik van het instrument publieke prijsvraag en de juridische informatie.

Deskundige en onafhankelijke jury

Bij een publieke prijsvraag beoordeelt vaak een jury de inzendingen. Die jury kan bepalen wie de prijsvraag wint, of de overheidsorganisatie daarover adviseren. De jury heeft dus veel invloed. Daarom is het belangrijk dat de jury verstand van zaken heeft. Ook moeten de juryleden onafhankelijk zijn van de deelnemers aan de prijsvraag. Dat is soms lastig: juryleden kunnen bijvoorbeeld concullega’s zijn van deelnemers, of als adviseur betrokken zijn geweest bij een inzending. Het is belangrijk om de (schijn van) belangenverstrengeling te voorkomen. Zie hierover ook het stappenplan voor het gebruik van het instrument publieke prijsvraag en de juridische informatie.

Rechtsbescherming

Het komt regelmatig voor dat overheidsorganisaties in de voorwaarden van een publieke prijsvraag opnemen dat ‘over de uitslag van de prijsvraag niet wordt gecorrespondeerd’. Dat is natuurlijk een slimme manier om ingewikkelde vragen en conflicten over de gang van zaken uit de weg te gaan. Bedenk echter dat deelnemers aan publieke prijsvragen rechtsbescherming genieten. Dat geldt des te meer als deelname aan de prijsvraag gepaard gaat met grote investeringen. Denk hierbij ook aan intellectuele eigendomsrechten: blijven die rusten op de deelnemers, of gaan ze over op de overheidsorganisatie? Zie ook: Juridische informatie.

Staatssteun- en aanbestedingsrecht

De Europese regels die bij publieke prijsvragen mogelijk om de hoek komen kijken, zijn complex en sluiten niet altijd even goed aan bij de Nederlandse regels. Bovendien kan overtreding van de Europese regels leiden tot een boete of tot terugvordering van een prijs. Het is daarom van groot belang hier voldoende aandacht voor te hebben. Het gaat dan in het bijzonder om de regels over staatssteun en het Europese aanbestedingsrecht. Deze regels komen over het algemeen pas in beeld bij prijsvragen waar meer dan €100.000,- aan prijzengeld mee gemoeid is. Zie hierover nader: Juridische informatie.